काठमाडौं । गत १० जेठको राति काठमाडौंबाट बेइजिङ उडेको पूर्वराष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारी नेतृत्वको टोली एक साता लामो भ्रमण सकेर स्वदेश फर्किंदैछ । चीन भ्रमणका क्रममा पूर्वराष्ट्रपति भण्डारीले शनिबार महत्वपूर्ण र उच्च तहको भेटवार्ता गरिन् । केही दिनदेखि गान्सु प्रदेशमा रहेकी भण्डारीले चीनका उपराष्ट्रपति हान चेङसँग शनिबार भेटवार्ता गरेकी हुन् ।

चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टी (सीपीसी) का शीर्ष नेता चेङसँगको भेटवार्ता निश्चित थिएन, सम्भावित सूचीमा मात्र थियो । चीन सरकारका दोस्रो बरियताका चेङ सीपीसीका शीर्ष पंक्तिका नेता हुन् । सात सदस्यीय स्थायी कमिटीका पूर्वसदस्य चेङ सीपीसीमा आठौं बरियताका नेता हुन् ।

उनै चेङले पूर्वराष्ट्रपति भण्डारीसँग भेटवार्ता गर्नुलाई चिनियाँ पक्षबाट यो भ्रमणलाई उच्च महत्व दिएको रूपमा बुझ्नुपर्ने कूटनीतिज्ञहरू बताउँछन् । ‘पूर्वराष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले अहिले न सरकारको प्रतिनिधित्व गर्नुहुन्छ, न एमाले नेताकै,’ एक कूटनीतिज्ञ भन्छन्, ‘तर चीनमा अहिले उहाँलाई नेपाल सरकारका प्रतिनिधि र एमाले नेताको हैसियत दिए जस्तो देखिन्छ ।’

परराष्ट्र मामलाका जानकार एवं एमाले नेता विष्णु रिजाल चीनले यो भ्रमणलाई उच्च महत्व दिएको बताउँछन् । यद्यपि, उनको तर्क फरक छ । ‘यो भ्रमणलाई चीनले उच्चस्तरको सम्मान दिएको पक्कै हो । तर यो सम्मानलाई नेपाल राष्ट्र, नेपाली जनता र गणतन्त्रका लागि दिइएको सम्मानका रूपमा बुझ्नुपर्छ,’ एमालेका विदेश विभाग पूर्वउपप्रमुख रिजाल भन्छन् । एमाले नेताहरूले भण्डारी नेतृत्वको टोलीले पाएको सम्मान र महत्वलाई पूर्वराष्ट्रपतिका हैसियतमा बुझ्नुपर्ने प्रष्टोक्ति दिइरहेका छन् ।

महासचिव शंकर पोखरेलले ११ जेठमा सम्पन्न ५२औं सचिवालय बैठकको निर्णय सार्वजनिक गर्दै भण्डारीको भ्रमण एमाले नेताको हैसियतमा नभएको बताएका थिए । ‘उहाँलाई पूर्वराष्ट्रपतिकै हैसियतमा निमन्त्रणा भएको छ र स्वाभाविक रूपमा पूर्वराष्ट्रपति नेकपा एमाले आन्दोलनको एक नेता भएको नाताले उहाँको टिममा पार्टी सम्बद्ध साथीहरू पनि सामेल हुनुहुन्छ,’ उनको भनाइ थियो ।

तर, महासचिव पोखरेलले भने जस्तो विद्या भण्डारी एमाले पृष्ठभूमिकी नेता भएकाले अरु नेताले चीन जान पछ्याएको जस्तो चाहिँ देखिँदैन । किनकि, यो भ्रमणमा एमालेका विदेश विभाग प्रमुख रहेका पार्टी सचिव रघुवीर महासेठ आफैं छन् भने चिनियाँ विदेश मन्त्रालयको कार्यक्रमहरूमा भाग लिनेगरी वाणिज्य तथा आपूर्तिमन्त्री दामोदर भण्डारी चीन गएका हुन् ।

भ्रमण टोलीमा रहेका बाँकी सदस्य भने भण्डारी निकट नेताहरू छन् । भ्रमण टोलीमा रहेका नेता कर्ण थापा त विद्या भण्डारीलाई एमालेको भावी अध्यक्ष बनाउनुपर्ने पक्षमा चर्को वकालत गर्ने नेता हुन् । चीन भ्रमणकै क्रममा एमाले स्थायी कमिटी सदस्य थापाले सीपीसी र चीनले नेपालका भावी नेताका रूपमा विद्या भण्डारीलाई महत्व दिएको टिप्पणी गरेका छन् । उनका अनुसार सीपीसी र एमालेबीचको सम्बन्धदेखि नेपालमा वाम शक्ति एकीकृत गर्न पनि विद्या भण्डारी अगाडि बढ्नुपर्ने सन्देश चीनका तर्फबाट प्राप्त भएको छ । कतिपय नेताहरू चीनले कम्युनिष्ट एकताका लागि मात्र नभएर एमालेकै उत्तराधिकारीका रूपमा पनि विद्या भण्डारीलाई महत्व दिएको हुनसक्ने बताउँछन् ।

कतिपय कूटनीतिज्ञ भने कर्ण थापाको टिप्पणीप्रति सहमत देखिँदैनन् । ‘चीनले कसैलाई पनि अगाडि बढ्नूस्, हाम्रो साथ छ भन्दैन । कूटनीतिक भाषा नै हुन्छ । यद्यपि, चीनले केही सन्देश दिनकै लागि यो भ्रमण गराएको चाहिँ अब लुकेन,’ ती कूटनीतिज्ञ भन्छन् ।

भ्रमणका क्रममा तय कार्यक्रम र विद्या भण्डारीले पाएको महत्व हेर्दा पनि चीनले नयाँ सन्देशकै रूपमा यो भ्रमण गराएको बुझ्न सकिन्छ । किनकि, भ्रमणका कार्यक्रम सद्भाव वा अवलोकनहरूमा मात्र सीमित थिएन । बरु बेइजिङ पुग्नासाथ विद्या भण्डारी प्रमुख वक्ता रहनेगरी राजनीतिक संवाद कार्यक्रम राखिएका थिए । लगत्तै सीपीसीका विदेश विभाग प्रमुख लिउ जियानचाओसँग विद्या भण्डारीको भेटवार्ता भयो । केही सेसन रघुवीर महासेठ, कर्ण थापा र दामोदर भण्डारीहरूका निम्ति पनि तय गरिएका थिए ।

एमाले विदेश विभाग सदस्य गोपाल खनाल भने पूर्वराष्ट्रपतिको यो भ्रमण पार्टी अध्यक्ष एवं प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीकै सहमति र सल्लाहमा भएकाले हतारमा विश्लेषण नगर्न आग्रह गर्छन् । ‘भ्रमण टोलीका सदस्यहरू प्रधानमन्त्रीकै सल्लाहमा तय भएको हो । फेरि सीपीसी र एमालेबीचको सम्बन्ध राम्रो छ । त्यसैले केही हुनै लाग्यो कि भनेर विश्लेषण आवश्यक पर्दैन,’ उनी भन्छन् ।

भ्रमणका ४ सन्देश

कूटनीतिज्ञहरूका अनुसार विद्या भण्डारीले पाएको यो सम्मान र महत्वको पछाडि मूलतः चार सन्देश-कारण छन् । पहिलो त विद्या भण्डारीलाई भावी नेतृत्वकै रूपमा स्वीकार्नु हो ।

‘कर्ण थापाले चीनबाट भन्नुभए जस्तो भाषामै सीपीसीका नेताहरूले भनेनन् होला, तर विद्या भण्डारीलाई नेपालमा वाम शक्तिहरूलाई एकताबद्ध गराउने साझा नेताका रूपमा स्वीकारिएको हो कि ?,’ एक पूर्वराजदूत भन्छन् । उनका अनुसार केपी ओली र प्रचण्डको नेतृत्वमा वाम एकता असफल भएकाले पनि विद्या भण्डारीलाई साझा व्यक्तिका रूपमा हेरिएको हुनसक्छ ।

‘केपी ओलीले माओवादी र एकीकृत समाजवादीसँग मिल्न सकिँदैन भनेर लगातार भनिरहेका छन् । त्यस्तो बेला एमालेमा अर्को व्यक्ति विद्या भण्डारी हुनसक्छ भन्ने चिनियाँहरूलाई लागेको होला,’ उनी भन्छन् ।

विद्या भण्डारीसँगै दुई कार्याकाल उपराष्ट्रपति रहेका नन्दबहादुर पुनलाई माओवादी केन्द्रले पार्टी उपाध्यक्ष मनोनित गरेकाले चिनियाँहरूले यो विकल्पलाई बलियो ठानेको हुनसक्ने उनी बताउँछन् ।