सुशनध्वज पौडेल
पोर्चुगल, २१ अक्टोबर २०२६

दशैँ नेपालीहरूको महान् पर्व हो। गाउँघरमा रातो माटोले लिपिएका आँगन, घरघरमा जमरा राख्ने तयारी, नयाँ लुगा किन्ने चहलपहल, पिङको मच्चाइ र परिवारसँगै बसेर रमाउने खुसीले दशैँको आगमनलाई विशेष बनाउँछ। तर यही पर्वको रौनकबाट टाढा रहेर विदेशी भूमिमा पसिना बगाइरहेका हजारौँ नेपालीका लागि भने दशैँ खुसीसँगै पीडा, सम्झना र अधुरा रहरहरूको पर्व बनेर आउने गरेको छ।

नेपालमा परिवारका सदस्यहरू टीका र जमराको तयारी गरिरहँदा युरोप, खाडी मुलुक, मलेसिया, जापानलगायत विभिन्न देशमा रहेका नेपालीहरू भने आफ्नो काम र जिम्मेवारीमा व्यस्त छन्। उनीहरूको मन नेपालमै छ, तर शरीर रोजगारी र भविष्य निर्माणको बाध्यताले परदेशमा रोकिएको छ। दशैँ नेपालमा उत्सव हो, तर धेरै परदेशी नेपालीका लागि यो परिवारबाट टाढा रहनुपर्दाको पीडा र जिम्मेवारीको सम्झना पनि हो। आमाको हातको टीका र परदेशी सन्तानको प्रतीक्षा

दशैँ नजिकिएसँगै घरबाट आउने फोनले परदेशी नेपालीको मन भावुक बनाउँछ। आमाले सोध्ने गर्छिन्, “बाबु, यसपालि दशैँमा घर आउँछस् नि?”
यो प्रश्नभित्र आमाको माया, सन्तानलाई भेट्ने चाहना र वर्षौँदेखि मनमा साँचेर राखेको प्रतीक्षा लुकेको हुन्छ। तर कामको जिम्मेवारी, आर्थिक अवस्था, बिदाको अभाव र यात्राको खर्चका कारण सबै नेपालीका लागि दशैँमा घर फर्किन सम्भव हुँदैन।
फोनमा आमालाई ढाडस दिँदै “अर्को वर्ष पक्कै आउँछु” भन्ने सन्तानको मनभित्र कति पीडा लुकेको हुन्छ, त्यो सहजै बुझ्न सकिँदैन। उता घरमा आमाबुबा सन्तानको प्रतीक्षामा हुन्छन्, यता परदेशमा बसेका छोराछोरी परिवारसँगै बसेर टीका लगाउने र आशीर्वाद लिने रहर मनमै दबाएर काम गरिरहेका हुन्छन्।
परिवारसँगै बसेर दशैँ मनाउन नपाउँदाको पीडा विशेषगरी त्यतिबेला झन् गहिरो हुन्छ, जब सामाजिक सञ्जालमा आफ्ना आफन्त र साथीभाइले टीका लगाएका तस्बिर तथा भिडियोहरू देखिन्छन्। अरूको खुसीमा खुसी हुन खोज्दाखोज्दै आफ्नै घर र परिवारको सम्झनाले मन भारी हुन्छ।

रहरभन्दा ठूलो जिम्मेवारी
विदेशमा नेपालीहरू विभिन्न क्षेत्रमा काम गरिरहेका छन्। कोही होटल तथा रेस्टुरेन्टमा, कोही कारखानामा, कोही निर्माण क्षेत्रमा त कोही सेवा तथा हेरचाहसम्बन्धी काममा व्यस्त छन्। धेरैका लागि चाडपर्वको दिन पनि सामान्य कार्यदिनजस्तै हुन्छ।
नेपालमा परिवारले मिठा परिकार बनाएर रमाइरहेको समयमा परदेशमा रहेका नेपाली अरूकै लागि खाना बनाइरहेका हुन सक्छन्। आफ्ना घरमा खुसी साटासाट भइरहँदा उनीहरू कामको थकानसँगै परिवारको सम्झनामा दिन बिताइरहेका हुन्छन्। विदेश आउनुको उद्देश्य सबैका लागि एउटै हुँदैन। कसैले परिवारको आर्थिक अवस्था सुधार्न, कसैले ऋण तिर्न, कसैले छोराछोरीलाई राम्रो शिक्षा दिन त कसैले आफ्नो भविष्य सुरक्षित बनाउन परदेश रोजेका हुन्छन्। उनीहरूका व्यक्तिगत रहरभन्दा परिवारको आवश्यकता र भविष्यप्रतिको चिन्ता ठूलो हुने गर्छ।

परिवारको खुसीका लागि आफ्नो खुसी पछाडि सार्नु, बिरामी हुँदा पनि काममा जानु, मन दुख्दा पनि मुस्कुराउनु र चाडपर्वमा घर जान नपाउँदा पनि आफूलाई सम्हाल्नु धेरै परदेशीको जीवनसँग जोडिएका अनुभव हुन्। उनीहरूको संघर्षको मूल्य पैसाले मात्र मापन गर्न सकिँदैन। विदेशमा कमाएको रकमले घर निर्माण हुन सक्छ, ऋण तिरिन सक्छ र छोराछोरीको भविष्य उज्यालो बन्न सक्छ। तर त्यसका लागि गुमेका परिवारसँगका पल, छुटेका चाडपर्व र बितेका वर्षहरू फेरि फर्काउन सकिँदैन।

तिहारको उज्यालोमा पनि घरकै सम्झना
दशैँपछि आउने तिहारले पनि परदेशी नेपालीको मन उत्तिकै भावुक बनाउँछ। घरघरमा बत्ती बल्छन्, देउसीभैलोका गीत गुञ्जिन्छन् र दिदीबहिनीहरू भाइटीकाको तयारीमा जुट्छन्। तर परदेशमा रहेका दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीमध्ये धेरैले यो पर्व भिडियो कल वा सामान्य भेटघाटमै सीमित भएर मनाउनुपर्ने हुन्छ। बहिनीले भाइटीकाका दिन दाजुको निधारमा सप्तरङ्गी टीका लगाउन नपाउँदा र दाजुले बहिनीको हातबाट टीका तथा आशीर्वाद लिन नपाउँदा दूरीको वास्तविक अर्थ महसुस हुन्छ। प्रविधिले टाढा रहेका परिवारलाई जोडेको भए पनि प्रत्यक्ष भेटघाट र आत्मीय स्पर्शको अभाव भने पूरा गर्न सक्दैन। परदेशीका लागि हजारौँ बत्तीको उज्यालोभन्दा आफ्नै घरको सानो दियो प्यारो हुन्छ। महँगा परिकारभन्दा आमाको हातको खाना मीठो लाग्छ। संसारका जुनसुकै कुनामा पुगे पनि बाल्यकालको गाउँ, घरको आँगन र परिवारसँग बिताएका क्षणहरू मनमा ताजै रहन्छन्।

परदेशमा नेपाली समुदाय नै अर्को परिवार
परदेशमा चाडपर्व मनाउनुको अर्को सुन्दर पक्ष भनेको नेपाली समुदायबीचको आत्मीयता हो। विदेशमा आयोजना हुने दशैँतिहारका भेटघाट तथा सांस्कृतिक कार्यक्रमले घरपरिवारबाट टाढा रहेका नेपालीलाई केही समयका लागि भए पनि आफ्नोपनको अनुभूति गराउँछन्। यस्ता कार्यक्रममा नेपालीहरू एक ठाउँमा भेला हुन्छन्, आपसमा शुभकामना साट्छन्, नेपाली परिकार खान्छन् र आफ्नो भाषा, संस्कृति तथा परम्परालाई निरन्तरता दिन्छन्। कसैले आफ्नै गाउँको साथी भेट्छन्, कसैले पुराना सम्झना ताजा बनाउँछन् भने कसैले नयाँ सम्बन्ध गाँस्छन्।
विदेशमा नेपाली संघसंस्था तथा समुदायले आयोजना गर्ने चाडपर्वका कार्यक्रम मनोरञ्जनका माध्यम मात्र होइनन्, सामाजिक एकता, सांस्कृतिक संरक्षण र आपसी सहयोगका आधारसमेत हुन्। विशेषगरी परिवारबाट टाढा रहेका व्यक्तिका लागि यस्ता भेटघाटले एक्लोपन कम गर्न र नेपालीपन जोगाउन सहयोग पुर्‍याउँछन्।

परदेशको पीडाभित्र सफलताको कथा पनि छ
परदेशी जीवन दुःख र अभावको कथा मात्र होइन। यही संघर्षबाट धेरै नेपालीले आफ्नो जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याएका छन्। कसैले ऋणमुक्त भएर परिवारलाई आर्थिक रूपमा सबल बनाएका छन्, कसैले छोराछोरीलाई उच्च शिक्षा दिलाएका छन्, त कसैले स्वदेश फर्किएर व्यवसाय गर्ने सपना पूरा गर्ने आधार तयार गरेका छन्। विदेशमा काम गर्दै नयाँ भाषा, सीप र अनुभव हासिल गर्ने नेपालीको संख्या पनि उल्लेखनीय छ। उनीहरूले फरक संस्कृति र वातावरणमा आफूलाई अनुकूल बनाउँदै परिवार तथा समाजप्रतिको जिम्मेवारी पूरा गरिरहेका छन्।

तर उनीहरूको सफलतासँगै जोडिएको त्यागलाई पनि बुझ्न आवश्यक छ। विदेशमा कमाएको पैसा देखिन्छ, तर त्यसका लागि चुकाइएको समय र मेहनत सधैँ देखिँदैन। परिवारको प्रगति देखिन्छ, तर त्यो प्रगतिका लागि छुटेका दशैँतिहार र दबाइएका व्यक्तिगत रहरहरू प्रायः ओझेलमा पर्छन्।

चाडपर्वले सम्झाउने मानवीय सम्बन्ध
दशैँ र तिहारले हामीलाई परिवार, प्रेम, सद्भाव र आपसी सहयोगको महत्त्व सम्झाउँछन्। विदेशमा रहेका नेपालीका लागि यी पर्वले आफ्ना मान्छेहरूसँगको सम्बन्धको मूल्य झन् गहिरोसँग अनुभूति गराउँछन्।
सबै परदेशी नेपाली आर्थिक रूपमा सम्पन्न छैनन्। कतिपयले कठिन परिस्थितिमा काम गरिरहेका छन्, कतिपयले परिवारको जिम्मेवारी र व्यक्तिगत आवश्यकताबीच सन्तुलन मिलाउन संघर्ष गरिरहेका छन्। त्यसैले चाडपर्वमा उनीहरूलाई शुभकामना दिनुका साथै उनीहरूको अवस्था बुझ्ने, भावनाको सम्मान गर्ने र सम्भव भएसम्म सहयोग गर्ने संस्कार पनि विकास गर्न आवश्यक छ।

अन्ततः दशैँको खुसी महँगा लुगा, मीठा परिकार वा भव्य उत्सवमा मात्र सीमित छैन। परिवारप्रतिको माया, ज्येष्ठ नागरिकको आशीर्वाद, आपसी सद्भाव र दुःखमा परेकाप्रतिको सहयोग नै यस पर्वका महत्त्वपूर्ण पक्ष हुन्।

परदेशमा रहेका नेपालीहरूको एउटै चाहना हुन्छ—आफ्नो मेहनतले परिवारको जीवन सहज बनोस्, आमाबुबाको अनुहारमा खुसी छाओस् र कुनै दिन आफ्ना सबै रहर पूरा गरेर परिवारसँगै बसेर दशैँतिहार मनाउन पाइयोस्। दशैँ आउँछ, तिहार आउँछ र वर्ष फेरिन्छ। तर परदेशीको मनमा घर फर्किने आशा भने उस्तै रहन्छ।
विदेशमा पैसा कमाउन सकिन्छ, सुविधा जुटाउन सकिन्छ र भविष्य बनाउन सकिन्छ। तर आमाको हातको टीका, बुबाको आशीर्वाद र परिवारसँग बिताएको अमूल्य समय कुनै पैसाले किन्न सकिँदैन।
परदेशमा रहेका सम्पूर्ण नेपालीको संघर्षले सार्थकता पाओस्, उनीहरूको जीवन सहज बनोस् र घर फर्किने सपना पूरा होस्। यही नै दशैँतिहारको अवसरमा हामि सबै परदेशी हरु लाइ शुभकामना !